Wie op de kaart kijkt naar het gebied tussen Amsterdam, Utrecht en het Groene Hart, ziet een gemeente die bijna rondom door water is omringd. Dat is De Ronde Venen, in het noordwesten van de provincie Utrecht. De naam zegt al veel: het is een streek van veen, ontstaan doordat mensen hier eeuwenlang turf hebben gewonnen en daarna het land weer hebben ingepolderd. Wat overbleef is een landschap van plassen, weilanden, smalle linten met boerderijen en een handvol dorpen die elk een eigen karakter hebben gehouden.
In dit stuk zetten we de dorpen en kleinere kernen op een rij. Niet als reisgids met adressen, maar als kennismaking voor iedereen die hier net komt wonen, op bezoek gaat bij familie of gewoon wil weten wat er tussen al dat water ligt.
Hoe de gemeente is ontstaan
De Ronde Venen als gemeente is jonger dan veel mensen denken. In 1989 gingen Mijdrecht, Wilnis en de gemeente Vinkeveen en Waverveen samen op in een nieuwe gemeente die de naam van de streek kreeg. Op 1 januari 2011 kwam Abcoude daarbij. Sindsdien bestaat de gemeente in de vorm die we nu kennen, met Mijdrecht als grootste plaats en zetel van het gemeentebestuur.
De geschiedenis van het gebied gaat veel verder terug. In 953 schonk keizer Otto I de streek aan de bisschop van Utrecht. Later kwam het grootste deel in handen van het kapittel van Sint Jan in Utrecht, dat er belang bij had om het moerassige land snel te laten ontginnen. Boeren groeven sloten, legden dijkjes aan en maakten het veen geschikt om op te wonen en te werken. Dat patroon van lange, smalle kavels met sloten ertussen ziet u nog steeds als u door de polders rijdt of fietst.
De gemeente wordt bijna helemaal omsloten door waterlopen: de Kromme Mijdrecht, de Amstel, de Waver, de Winkel, de Angstel en de Aa. Twee wegen doorkruisen het gebied: de snelweg A2 aan de oostkant en de provinciale weg N201, die van west naar oost langs Uithoorn, Mijdrecht en Vinkeveen loopt.
De kernen op een rij
De gemeente telt acht dorpen en daarnaast een aantal buurtschappen. De dorpen zijn:
- Mijdrecht
- Wilnis
- Vinkeveen
- Abcoude
- Baambrugge
- Amstelhoek
- De Hoef
- Waverveen
Hieronder vertellen we per dorp iets meer.
Mijdrecht
Mijdrecht is de grootste plaats van de gemeente en ligt net ten zuiden van de N201, ongeveer halverwege Uithoorn en Vinkeveen, en loopt vrijwel ongemerkt over in Wilnis. Het gemeentehuis staat hier. Tot 1795 hoorde Mijdrecht bij de landen van de proosdij van Sint Jan. Rond 1090 vestigden boeren zich op een dijk die later Bozenhoven ging heten, vlak bij het huidige centrum. Uit dat gehucht groeide het dorp.
Van 1915 tot 1950 had Mijdrecht een station aan de Haarlemmermeerspoorlijn. Het stationsgebouw staat er nog en is een gemeentelijk monument, net als de oude stations van Wilnis en Vinkeveen. Over een deel van het oude spoorbaan tussen Uithoorn en Mijdrecht rijdt nu de bus. Een eigen stuk over Mijdrecht vindt u in Mijdrecht voor nieuwe bewoners en bezoekers.
Wilnis
Wilnis grenst aan Mijdrecht. De naam wordt afgeleid van vormen als Willis of Willens, zoals het dorp op een kaart uit 1628 heet. Het gebied was oorspronkelijk moeras. In 1085 begon de ontginning onder leiding van kanunniken van de proosdij van Sint Jan. Door de turfwinning ontstonden later plassen, die vanaf de negentiende eeuw werden drooggemaakt. In 1925 was dat klaar.
In 1857 werden Oudhuizen en Wilnis samengevoegd. Landelijk bekend werd het dorp in augustus 2003, toen de dijk langs de polder Groot-Mijdrecht bij Wilnis doorbrak. In het dorp staat korenmolen De Veenmolen uit 1823.
Vinkeveen
Vinkeveen ligt aan de Vinkeveense Plassen, een groot recreatiegebied tussen de dorpen en de A2. Al in 1138 werd in het gebied Demmerik veen gewonnen, en daar ontstond een klein buurtschap. De naam komt van het woord vink, dat lichte turf betekent. In 1841 werden Vinkeveen en Waverveen samengevoegd tot een gemeente. De vink is nog terug te zien in het wapen van De Ronde Venen.
Wie meer wil weten over het water bij Vinkeveen, leest verder in Een dag aan de Vinkeveense Plassen. Langs de plassen liggen ook de buurtschappen Demmerik en de Baambrugse Zuwe, met monumentale boerderijen en woonhuizen.
Abcoude
Abcoude ligt in het noorden van de gemeente, tegen de grens met Amsterdam aan. Het dorp wordt al in een verslag uit 1085 genoemd. Door Abcoude stroomt de Angstel, die uitkomt in het Abcoudermeer en daarna verdergaat als Holendrecht. Ook het riviertje het Gein begint hier.
Abcoude heeft een gotische dorpskerk en de neogotische kerk van Cosmas en Damianus uit 1888. Van het oude slot Abcoude, dat in 1274 werd verwoest, zijn alleen de fundamenten nog te zien, met de herstelde slotgracht eromheen. Een deel van het dorp is beschermd dorpsgezicht. Station Abcoude is vandaag het enige treinstation in de hele gemeente.
Baambrugge
Baambrugge ligt aan de Angstel, tussen de Vinkeveense Plassen aan de westkant en het Amsterdam-Rijnkanaal aan de oostkant, met Abcoude ten noorden. Het hoorde bij de vroegere gemeente Abcoude-Baambrugge, die in 1941 opging in Abcoude. Het dorp en het landelijk gebied ten zuiden ervan zijn beschermd dorpsgezicht, en er staan tientallen rijksmonumenten. Een opvallend weetje: in 1972 namen The Beach Boys hier een album op, in een boerderij met studio.
Amstelhoek
Amstelhoek is een klein dorp in het noordwesten van de gemeente, direct tegenover Uithoorn. Het water ertussen is het Amstel-Drechtkanaal, en aan de overkant begint de provincie Noord-Holland. Tot Amstelhoek wordt ook de buurtschap Mennonietenbuurt gerekend. Er staat de Kruiskerk uit 1926, ontworpen in de stijl van de Amsterdamse School. Bij Amstelhoek ligt ook het Fort bij Uithoorn, een van de forten van de Stelling van Amsterdam.
De Hoef en Waverveen
De Hoef en Waverveen zijn twee van de kleinste dorpen van de gemeente, elk met minder dan duizend inwoners. De Hoef wordt doorsneden door de Kromme Mijdrecht en ligt op het punt waar Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht elkaar raken. Tot 1936 liep er een spoorlijn van Uithoorn naar Alphen aan den Rijn door het dorp. Het stationsgebouw is verdwenen, een wachterswoning staat er nog.
Waverveen ligt op een smalle dijk in de polder Groot-Mijdrecht en dankt zijn naam aan het riviertje de Waver. Vanaf de zeventiende eeuw werd hier turf gewonnen. De geschiedenis is verbonden met die van Vinkeveen: de twee vormden van 1841 tot 1989 samen een gemeente. Landbouw is er nog altijd de belangrijkste bron van inkomsten. In de buurt ligt Botshol, een plassen- en moerasgebied dat door Natuurmonumenten wordt beheerd.
Het landschap ertussen
Wat de dorpen verbindt, is het landschap. Het grootste deel van de gemeente is ontgonnen veengrond. Aan de oostkant liggen de Vinkeveense Plassen, ontstaan door turfwinning. Aan de westkant ligt de diepe droogmakerij Groot-Mijdrecht, zo'n zes meter onder zeeniveau. Daar zijn ooit ook plassen geweest, maar die zijn in de negentiende eeuw drooggemaakt. Het hoogteverschil tussen de plassen en de polder is goed te merken als u over de dijk rijdt.
Samen met de polders Groot-Mijdrecht en de Ronde Hoep zijn de Vinkeveense Plassen aangewezen als belangrijk vogelgebied. Grauwe ganzen, grutto's en kolganzen komen hier in grote aantallen voor. Wie in het voorjaar door de polder fietst, ziet en hoort weidevogels op bijna elk stuk land.
Wie meer wil weten over hoe dit landschap is ontstaan, vindt dat in ons stuk over het veenweidelandschap.
Een paar dingen om te weten als u hier woont of logeert
De afstanden zijn klein, maar de verbindingen lopen niet altijd recht. Veel wegen volgen dijken en waterlopen, en tussen sommige dorpen ligt een plas of polder die u om moet. Een paar praktische punten:
- Alleen Abcoude heeft een treinstation. Vanuit Mijdrecht, Wilnis en Vinkeveen reist u met de bus naar een station in de omgeving.
- De N201 is de hoofdroute van west naar oost. Wie naar Amsterdam of Utrecht moet, komt meestal via de A2.
- In de polders zijn veel wegen smal en worden ze gedeeld met fietsers en landbouwverkeer.
Voor bezoekers is dat juist de charme: u bent snel uit de bebouwing en midden in het groen. Voor wie hier woont, betekent het dat u zonder eigen auto soms wat meer moet plannen, zeker 's avonds en in het weekend.
Waar de dorpen samenkomen
De dorpen hebben elk een eigen geschiedenis, maar door de fusies werken ze steeds meer samen. Er is een gemeenschappelijk gemeentehuis in Mijdrecht, en scholen, sportclubs en verenigingen hebben leden uit meerdere kernen. Een middelbare school in Mijdrecht heeft bijvoorbeeld ook een vestiging in Vinkeveen. Wie hier opgroeit, kent vaak de wegen tussen Abcoude en Wilnis als zijn broekzak.
Tot slot: van dorp naar dorp
Wilt u van het ene dorp naar het andere, of vanuit een van deze kernen naar Schiphol, Amsterdam of Utrecht, dan kan dat met Taxi de Gouden Venen. We zijn dag en nacht bereikbaar via de website, WhatsApp of telefonisch op +31 6 17 10 10 36, en de chauffeur belt u altijd even om de rit te bevestigen. Op de pagina tarieven ziet u de vaste prijzen vanuit Mijdrecht, Wilnis, Vinkeveen, Abcoude en Amstelhoek.