Een paar kilometer ten oosten van De Ronde Venen, aan de andere kant van de A2, ligt een stuk Vechtstreek dat voor veel mensen het mooiste deel van de rivier is. Loenen aan de Vecht en Vreeland liggen hier dicht bij elkaar, verbonden door de rivier en een rij buitenplaatsen die u nergens anders zo geconcentreerd ziet. Beide dorpen zijn beschermd dorpsgezicht. In dit stuk leest u wat ze bijzonder maakt en hoe u ze in een dag kunt bezoeken.
Loenen aan de Vecht
Loenen aan de Vecht ligt in de gemeente Stichtse Vecht, aan de Vecht en het Amsterdam-Rijnkanaal. Aan de oostkant liggen de Loosdrechtse Plassen. Het dorp telt zo'n vierenhalfduizend inwoners, als u de buurtschappen Kerklaan, Oud Over en Mijnden meerekent. Loenen was vroeger de hoofdplaats van de gemeente Loenen, die in 2011 opging in Stichtse Vecht.
Het hart van het dorp is de dorpsstraat langs de Vecht, ongeveer zeshonderd meter lang. Die straat en de bebouwing eromheen zijn sinds 1966 beschermd dorpsgezicht. Wie er loopt, ziet aan de ene kant de huizen en aan de andere kant het water, met hier en daar een tuin of een buitenplaats die tot aan de rivier doorloopt.
De kerk met de scheve toren
In Loenen staat de Grote of Nederlands Hervormde Kerk. Het koor dateert van voor 1300. De toren werd rond 1500 gebouwd en staat ongeveer tachtig centimeter uit het lood. Van dichtbij ziet u daar weinig van, maar vanaf een afstandje valt het op.
De buitenplaatsen van Loenen
In en rond Loenen liggen opvallend veel buitenplaatsen. Ze werden gebouwd in de tijd dat rijke Amsterdamse families de zomer aan de Vecht doorbrachten. Een deel is verdwenen, zoals Oostervecht en Wallestein, en ook de kastelen Kronenburg en Huis te Velde zijn uit het dorpsbeeld verdwenen. Maar er staan er nog veel. Een greep uit wat u in en rond het dorp tegenkomt:
- Vecht en Lommer
- Vegtlust
- Vrederust
- Beek en Hof
- Bijdorp
- Cronenburgh
- Huis te Mijnden
- Leeuwendijk
- Nieuwerhoek
- Oud Over
De meeste zijn particulier bewoond of hebben een andere functie gekregen. U kunt ze vanaf de weg of het water bekijken, maar loop niet zomaar een oprijlaan op. Soms worden er open dagen of rondleidingen gehouden. Kijk daarvoor bij de toeristische informatie van de Vechtstreek.
Vreeland
Een paar kilometer stroomafwaarts ligt Vreeland, op de plek waar de provinciale weg N201 de Vecht kruist. Wie vanuit Mijdrecht of Vinkeveen over de N201 naar het oosten rijdt, komt er vanzelf langs. Vreeland is klein, met zo'n tweeduizend inwoners, maar het heeft een lange geschiedenis.
In 1265 kreeg Vreeland stadsrechten. Daarmee is het formeel een stad, al voelt het als een dorp. Tot 1964 was Vreeland een zelfstandige gemeente. Daarna ging het op in de gemeente Loenen, en sinds 2011 hoort het bij Stichtse Vecht. Het dorp is rijksbeschermd gezicht.
Het verdwenen kasteel Vredelant
Rond 1253 liet bisschop Hendrik van Vianden, bisschop van Utrecht, hier een kasteel bouwen: Vredelant. In 1528 en 1529 werden de muren gesloopt. Het terrein ligt nu onder een grasveld. U ziet dus geen ruïne, maar wie weet waar hij staat, kijkt over een plek waar ooit een burcht lag.
De bisschop liet ook de Sint-Nicolaaskerk bouwen, in dezelfde periode waarin in Utrecht aan de Dom werd gewerkt. De kerk staat nog altijd in het dorp.
Ten oosten van een oude arm van de Vecht ligt de buitenplaats Plantagehuis, in een park dat in de negentiende en twintigste eeuw is aangelegd.
Wandelen langs de waterlinie
Door Vreeland loopt het Waterliniepad, een lange wandelroute die sinds 2004 bestaat. Die route verbindt de paden langs de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam, twee verdedigingslinies die werkten door land onder water te zetten. Rond Vreeland ligt ook een korter rondje door de polder, langs kazematten, inundatievelden en een sluis. Voor een dagwandeling kunt u een stuk vanuit Vreeland lopen en via Loenen terugkomen. Zo ziet u de waterlinie, de rivier en de buitenplaatsen in een tocht.
Onderweg: Loenersloot en Nieuwersluis
Wie vanuit De Ronde Venen naar Loenen rijdt of fietst, komt langs twee plekken die een stop waard zijn.
De eerste is Loenersloot, waar de N201 de A2 kruist. Daar staat Kasteel Loenersloot, op de westelijke oever van de Angstel. Het kasteel wordt in 1258 voor het eerst genoemd. Toen was het waarschijnlijk niet meer dan een verdedigingstoren. In de veertiende of vijftiende eeuw kwamen er vleugels bij, en in de achttiende eeuw werd het geheel een buitenplaats. De toren kreeg in de negentiende eeuw zijn kantelen. Sinds 2011 beheert Utrechts Landschap het complex, en na een restauratie in 2012 en 2013 is het kasteel met het park gedeeltelijk voor publiek opengesteld.
De tweede is Nieuwersluis, een klein dorp tussen Breukelen en Loenen dat is gegroeid rond een sluis tussen de Vecht en de Angstel. Hier ligt Fort Nieuwersluis, gebouwd in 1673 als onderdeel van de Oude Hollandse Waterlinie en in 1815 opgenomen in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het fort is drie keer gemobiliseerd, maar er is nooit gevochten. Natuurmonumenten beheert het, en het is open voor publiek. Kijk voor actuele tijden op de site van Natuurmonumenten. Even ten noordwesten van het dorp staat de Oukoper Molen, een poldermolen uit 1644. Ook een deel van Nieuwersluis is beschermd dorpsgezicht.
Zo kunt u de rit naar Loenen en Vreeland gebruiken om in een dag een kasteel, een fort en twee beschermde dorpen te zien.
Een dag langs de Vecht
Loenen en Vreeland zijn goed in een dag te combineren. Een mogelijke indeling:
- Begin in Loenen. Loop de dorpsstraat langs de Vecht en bekijk de kerk met de scheve toren.
- Volg de rivier naar het noorden, langs de buitenplaatsen, richting Vreeland.
- Sluit af in Vreeland, bij de Sint-Nicolaaskerk en de plek van het oude kasteel.
Op de fiets is dat een korte tocht, te voet een flinke maar goed te doen wandeling. Wie wil, kan er de Loosdrechtse Plassen aan vastknopen, die ten oosten van Loenen liggen.
Bereikbaarheid
Loenen aan de Vecht heeft geen treinstation. Wie met de trein komt, stapt uit in Breukelen en reist vandaar verder. Vreeland ligt aan de N201, en daarmee is het vanuit De Ronde Venen met de auto goed bereikbaar: de weg loopt vanaf Mijdrecht via Vinkeveen en Loenersloot naar Loenen en Vreeland, en verder naar Hilversum.
De dorpsstraten zijn smal, en op mooie dagen komen er veel bezoekers. Kijk vooraf waar u de auto kwijt kunt, of kom op de fiets.
Wie meer wil zien van de buitenplaatsen verder naar het zuiden, leest verder in Breukelen en de Vecht.
Een rit naar of vanuit Loenen
Woont u in Loenen aan de Vecht, of logeert u er, dan kunt u ook een taxi nemen naar Schiphol, Amsterdam of Utrecht. Taxi de Gouden Venen rijdt vanuit Loenen tegen een vaste prijs naar die bestemmingen. Voor een tot vier personen is dat 55 euro naar Schiphol en 70 euro naar Amsterdam Centrum of naar Utrecht Centrum en het UMC. Met vijf tot acht personen gelden andere bedragen. Die staan op de pagina tarieven. Andere ritten worden berekend op tijd en kilometers. Gaat u met een gezelschap naar een feest of diner in Loenen of Vreeland, dan kunt u zich ook laten brengen en op een afgesproken tijd weer laten ophalen. Dan hoeft niemand op de terugweg achter het stuur. U boekt via de website, WhatsApp of op +31 6 17 10 10 36, dag en nacht, en de chauffeur belt u altijd ter bevestiging.