Ten zuiden en zuidwesten van De Ronde Venen ligt een stuk Groene Hart dat weinig bezoekers kent, maar dat voor wie van polders houdt veel te bieden heeft. Lange linten van boerderijen langs het water, oude dorpskerken, sluisjes en molens. Twee dorpen springen eruit: Kamerik in de provincie Utrecht en Noorden in Zuid-Holland. Daartussen ligt Woerdense Verlaat, een dorp dat ooit over drie gemeenten verdeeld was. In dit stuk maken we een rondje langs alle drie.
Kamerik: een dorp langs de wetering
Kamerik ligt ongeveer anderhalve kilometer ten noorden van Woerden en hoort sinds 1989 bij de gemeente Woerden. Daarvoor was het van 1811 tot 1989 een zelfstandige gemeente. Het dorp telt bijna vierduizend inwoners, als u de nabijgelegen buurtschap Kanis meerekent.
Het meest kenmerkende aan Kamerik is de Kamerikse Wetering, een waterloop van ongeveer acht kilometer. De oorspronkelijke huizen werden in een lange lijn langs die wetering gebouwd. Dat oude lint is nu beschermd dorpsgezicht. Wie langs het water rijdt of fietst, ziet het patroon van een ontginningsdorp zoals het eeuwen geleden is aangelegd: huis na huis, boerderij na boerderij, met de kavels er in lange stroken achter.
Waar de naam vandaan komt
Het gebied werd in de tiende eeuw bewoonbaar gemaakt, toen de bisschop van Utrecht het veen liet ontginnen. Over de naam Kamerik zijn twee verklaringen. De ene verbindt de naam met het vroegere bisdom Kamerijk, het huidige Cambrai in Frankrijk. De andere zoekt het in een Fries woord voor een versterkt huis. Welke van de twee klopt, is niet zeker.
De kerk en het gemaal
Midden in het dorp staat de Sint-Hippolytuskerk. Die werd rond 1855 gebouwd ter vervanging van een vervallen kerk uit de vijftiende eeuw. Van die oude kerk is alleen de toren overgebleven. De nieuwe kerk werd een ankerpunt voor de groei van Kanis. Vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw ging de groei van Kamerik sneller. Naast de kerk is ook het oude raadhuis uit de tijd dat Kamerik nog een eigen gemeente was een van de gebouwen die het dorp herkenbaar maken.
Tussen Kamerik en Woerden, aan de Mijzijde, staat Stoomgemaal Teylingens. Het gemaal was in 1871 klaar en pompte het water uit de polder via de Kamerikse Wetering naar de Oude Rijn. Het is een rijksmonument. Na een restauratie werd het in 2015 opnieuw geopend, en in de herbouwde kolenloods is een bezoekerscentrum. Kijk voor openingstijden op de site van het gemaal voordat u gaat.
Het gemaal laat goed zien hoe dit landschap werkt. Zonder bemaling zou een groot deel van de polder onder water staan. Wat u als vanzelfsprekend groen ziet, wordt dag in dag uit droog gehouden.
Woerdense Verlaat: een dorp op drie grenzen
Van Kamerik naar Noorden komt u vanzelf langs Woerdense Verlaat. Het dorp ontstond rond een sluis in de Grecht uit 1448, die het Woerdense Verlaat werd genoemd. Een verlaat is een oud woord voor een sluis.
Woerdense Verlaat heeft een bijzondere geschiedenis. Het dorp groeide in twee gewesten tegelijk: een deel hoorde bij Holland en een deel bij Utrecht. Het Hollandse deel viel onder Nieuwkoop, het Utrechtse deel onder Wilnis, en het zuidelijke deel onder Kamerik. Na 1813 werden die gerechten gemeenten, en het dorp bleef over drie gemeenten verdeeld. Pas bij de herindeling van 1 januari 1989 kwam het, samen met een deel van de gemeente Kamerik, helemaal bij Nieuwkoop.
Net buiten het dorp staat aan de Kromme Mijdrecht de Westveense molen, een rijksmonument. Via het water kunt u vanaf hier varen naar Amsterdam, Alphen aan den Rijn en Woerden, en ook de Nieuwkoopse en Vinkeveense Plassen zijn over het water bereikbaar. Door het dorp loopt de Europese wandelroute E11, ook bekend als het Marskramerpad, die vandaar verder gaat richting Breukelen.
Noorden: aan de rand van de plassen
Noorden ligt aan de noordkant van de Nieuwkoopse Plassen, tussen Nieuwkoop en Woerdense Verlaat. Het dorp hoort bij de gemeente Nieuwkoop en telt bijna tweeduizend inwoners. Noorden wordt al in de veertiende eeuw in documenten genoemd. Vanaf de zeventiende eeuw worden Noorden en Nieuwkoop samen genoemd, eerst als heerlijkheid en later als gemeente.
Het leven in Noorden draaide eeuwenlang om het veen en het water. Tot 1911 leefden veel inwoners van rietsnijden en turfsteken rond de plassen. Daarna werd Noorden een tuinbouwdorp. In 1883 kreeg het dorp de neogotische Sint-Martinuskerk.
Vanuit Noorden bent u snel bij de Nieuwkoopse Plassen, met het Meijepad dat dwars over de Zuideinderplas loopt. Meer daarover leest u in Nieuwkoop en de Nieuwkoopse Plassen.
Zegveld, de buur van Kamerik
Wie het rondje groter wil maken, kan ook langs Zegveld fietsen. Net als Kamerik is het een voormalige gemeente die in 1989 bij Woerden kwam. Het dorp ligt op de grens van de polders Zegveld en Zegvelderbroek en telt ongeveer 2.400 inwoners. Zegveld ontstond als lintdorp en groeide later uit tot een kruisdorp. De eerste kerk zou in 1312 zijn gesticht. De huidige hervormde kerk is van 1862.
Zegveld laat goed zien hoe sterk het landschap hier in de twintigste eeuw is veranderd. Vanaf 1958 werd het gebied opnieuw verkaveld, een plan dat al in de jaren dertig was bedacht. Daarbij kwam het huidige wegennet tot stand. Daarvoor was het dorp slecht bereikbaar. Wie nu over de rechte polderwegen rijdt, rijdt dus over een vrij jong stuk infrastructuur in een heel oud landschap.
Een fietsrondje langs de drie dorpen
Kamerik, Woerdense Verlaat en Noorden liggen dicht genoeg bij elkaar voor een fietstocht van een middag. Een mogelijke route:
- Begin in Kamerik en volg de Kamerikse Wetering langs het beschermde lint.
- Fiets naar Woerdense Verlaat en kijk bij de sluis in de Grecht en de Westveense molen.
- Rijd door naar Noorden en sluit af aan de rand van de Nieuwkoopse Plassen.
Wie nog verder wil, kan vanaf Noorden over het Meijepad naar De Meije fietsen. Of u keert om richting Wilnis en Mijdrecht, langs de Kromme Mijdrecht.
Houd rekening met de wind. In dit open landschap is er weinig beschutting, en wat op de heenweg licht aanvoelt, kan op de terugweg zwaar zijn. Neem ook een regenjas mee, want het weer kan in de polder snel omslaan.
Waarom deze dorpen de moeite waard zijn
Kamerik en Noorden zijn geen plekken met grote attracties. Wat ze bijzonder maakt, is dat ze laten zien hoe het Groene Hart is opgebouwd. Een wetering met een lint van huizen, een sluis waar drie gemeenten samenkwamen, een kerk die de groei van een buurtschap op gang bracht, een gemaal dat de polder droog houdt. Wie hier fietst, leest het landschap als een boek.
Voor bewoners van De Ronde Venen zijn het ook gewoon de buren. Het Utrechtse deel van Woerdense Verlaat viel vroeger zelfs onder Wilnis, en de Kromme Mijdrecht verbindt de streek met De Hoef en Mijdrecht. Wie in Mijdrecht of Wilnis woont, heeft deze streek letterlijk achter de deur.
Vanuit Kamerik of Noorden op reis
Taxi de Gouden Venen rijdt ook vanuit Kamerik en Noorden tegen vaste prijzen naar Schiphol, Amsterdam Centrum en Utrecht. Vanuit Kamerik is dat voor een tot vier personen 75 euro naar Schiphol, 70 euro naar Amsterdam Centrum en 80 euro naar Utrecht Centrum of het UMC. Vanuit Noorden is het 55 euro naar Schiphol, 75 euro naar Amsterdam Centrum en 70 euro naar Utrecht. Voor vijf tot acht personen gelden andere bedragen, die op de pagina tarieven staan. U boekt dag en nacht via de website, WhatsApp of op +31 6 17 10 10 36, en de chauffeur belt u altijd ter bevestiging.