Ten zuidwesten van De Ronde Venen, net over de grens met Zuid-Holland, ligt een gebied dat in karakter veel lijkt op de Vinkeveense Plassen, maar toch heel anders aanvoelt. De Nieuwkoopse Plassen zijn stiller, groener en ruiger. Er is minder bebouwing, minder snelle watersport en meer riet. Wie van rust, vogels en weidse vergezichten houdt, vindt hier een van de mooiste natuurgebieden van het Groene Hart. In dit stuk leest u hoe de plassen zijn ontstaan, wat er te zien is en hoe u er een dag doorbrengt.
Midden in het Groene Hart
De gemeente Nieuwkoop ligt midden in het Groene Hart, het open gebied tussen de grote steden van de Randstad. Sinds 1 januari 2007 vormt Nieuwkoop samen met de vroegere gemeenten Ter Aar en Liemeer een grotere gemeente, die de naam Nieuwkoop heeft gehouden. Tot de gemeente horen onder meer Nieuwkoop, Noorden, Ter Aar, Nieuwveen, Zevenhoven, Langeraar en Korteraar. Nieuwkoop grenst aan De Ronde Venen, Uithoorn, Woerden en een paar andere gemeenten.
Het dorp Nieuwkoop zelf is lang geleden ontstaan als veendorp. De eerste bewoners kwamen er om het veen te ontginnen. Elk nieuw stuk veen dat werd uitgegeven heette een cope, en daar zou de naam Nieuwkoop van afkomen. Lang werd gedacht dat het dorp in 1282 werd gesticht, maar later werd een akte uit 1270 gevonden waarin het al voorkomt.
Het oudste deel van Nieuwkoop is lintbebouwing langs de plassen. De nieuwere wijken liggen in de polder Nieuwkoop, een droogmakerij die na de Tweede Wereldoorlog is bebouwd.
Hoe de plassen ontstonden
Net als de Vinkeveense Plassen zijn de Nieuwkoopse Plassen het resultaat van turfwinning. Vanaf de zestiende eeuw werd hier veen gegraven en gebaggerd. Wat overbleef waren gaten in het land, die steeds groter werden, en smalle stroken land daartussen. Zo ontstond een landschap van water, riet en eilandjes.
Het gebied is samen ongeveer 1.400 hectare groot. Daarvan is meer dan 1.000 hectare in bezit van Natuurmonumenten. Er zijn twee grote, ondiepe plassen: de Noordeinderplas en de Zuideinderplas. Daaromheen ligt een netwerk van kleinere wateren, sloten en rietlanden.
Samen met het gebied De Haeck vormen de plassen het Natura 2000-gebied Nieuwkoopse Plassen & De Haeck, van ruim 2.000 hectare. Dat betekent dat het gebied in Europees verband beschermd is vanwege de natuur die er voorkomt.
Riet als landschapsbouwer
Een groot deel van het gebied bestaat uit rietland. Er wordt nog altijd riet gesneden, en dat levert werk op in de streek. Die rietteelt past goed bij het natuurbeheer. Als het riet niet meer wordt geoogst, groeit het land langzaam dicht met struiken en bomen. Een van de soorten die dan oprukt is de Amerikaanse appelbes, een struik die hier van nature niet thuishoort.
Het snijden van riet houdt het landschap dus open. Wie in de winter of het vroege voorjaar langs de plassen komt, ziet soms de gesneden bossen riet liggen.
Vogels
Voor vogelaars is het gebied een bekende bestemming. In het riet broeden onder meer de kleine karekiet, de roerdomp en de zwarte stern. De roerdomp krijgt u zelden te zien, maar in het voorjaar hoort u soms zijn lage, doffe roep over het water. In de grotere bomen nesten aalscholvers. In de winter komen er ganzen en veel soorten eenden.
Neem een verrekijker mee en wees geduldig. Wie stil op een plek blijft staan of rustig vaart, ziet meer dan wie snel voorbij fietst.
Het Meijepad
Een van de bijzonderste plekken is het Meijepad. Dat is een fietspad dat dwars over de Zuideinderplas loopt. U fietst daar letterlijk midden over het water, met aan beide kanten de plas. Halverwege ligt een houten brug, zodat boten van het ene deel van de plas naar het andere kunnen varen.
Het Meijepad is een mooie manier om het gebied te zien zonder zelf het water op te gaan. Het pad is smal en wordt door fietsers en wandelaars gedeeld. Op mooie dagen is het druk, dus houd rekening met elkaar.
De Meije
Aan de zuidkant van de plassen ligt De Meije, een polderdorp langs het riviertje de Meije. Hier staan oude boerderijen langs het water, en rondom liggen natte weilanden die voor een deel bewaard zijn gebleven zoals ze vroeger waren. Een fietstocht over het Meijepad en dan langs de Meije is een van de mooiste rondjes in deze streek.
Noorden
Aan de noordkant van de plassen ligt het dorp Noorden, tussen Nieuwkoop en Woerdense Verlaat. Noorden wordt al in de veertiende eeuw in documenten genoemd. Tot 1911 leefden veel inwoners van rietsnijden en turfsteken rond de plassen. Daarna werd Noorden een tuinbouwdorp. In 1883 kreeg het dorp de neogotische Sint-Martinuskerk.
Langs Woerdense Verlaat loopt de Europese wandelroute E11, voor wie het gebied te voet wil verkennen. Meer over Noorden leest u in Kamerik en Noorden.
Op het water
De grote plassen zijn toegankelijk voor plezierboten. Op de kleinere wateren is het fijner met een roeiboot of kano. Aan de zuidkant van het gebied liggen jachthavens en bedrijven waar u een boot kunt huren. Kijk voor de actuele mogelijkheden en voorwaarden bij de verhuurders zelf.
Houd er rekening mee dat het een beschermd natuurgebied is. Niet overal mag u aanleggen of het riet in varen, en in het broedseizoen kunnen er extra regels gelden. Let op de borden en houd afstand van oevers waar vogels broeden.
Elk seizoen een ander gebied
De plassen veranderen sterk door het jaar. In het voorjaar is het broedtijd, en dan is het riet vol geluid. Dat is de mooiste tijd voor wie vogels wil horen, maar ook de tijd om extra rekening te houden met de natuur. In de zomer is het water het drukst, met boten op de grote plassen en fietsers op het Meijepad. In het najaar en de winter wordt het stiller, komen de ganzen en eenden, en wordt er riet gesneden. Wie de plassen een keer in elk seizoen bezoekt, ziet vier verschillende landschappen.
Een dag aan de Nieuwkoopse Plassen
Een mogelijke indeling voor een dag:
- Begin in Nieuwkoop of Noorden en fiets naar het Meijepad.
- Steek over de Zuideinderplas en fiets door naar De Meije.
- Huur in de middag een roeiboot of kano en verken de kleinere wateren.
Neem genoeg drinken en een extra laag kleding mee. Het gebied is groter dan het op de kaart lijkt, en op open water kan het fris worden.
Vanuit De Ronde Venen
Vanuit Mijdrecht, Wilnis of De Hoef is het niet ver naar de Nieuwkoopse Plassen. Op de fiets bent u er in een korte tocht, en met de auto nog sneller. Tussen 1915 en 1936 liep er zelfs een spoorlijn van Uithoorn naar Alphen aan den Rijn, langs De Hoef en door Nieuwkoop. Op de oude spoorbaan ligt nu de provinciale weg N231.
Wie de Vinkeveense Plassen al kent, merkt meteen het verschil. Vinkeveen is diep, helder en druk met watersport. Nieuwkoop is ondiep, rietrijk en stil. Twee kanten van hetzelfde verhaal: de turf die eeuwenlang uit deze streek naar de steden ging.
Een rit vanuit Nieuwkoop of Noorden
Ook vanuit Nieuwkoop en Noorden rijdt Taxi de Gouden Venen tegen vaste prijzen naar Schiphol, Amsterdam Centrum en Utrecht. Voor een tot vier personen is dat 55 euro naar Schiphol, 75 euro naar Amsterdam Centrum en 70 euro naar Utrecht Centrum of het UMC. Voor vijf tot acht personen gelden andere bedragen, die op de pagina tarieven staan. Andere ritten worden berekend op tijd en kilometers. U boekt dag en nacht via de website, WhatsApp of op +31 6 17 10 10 36. De chauffeur belt u altijd ter bevestiging.