Wie in Amstelhoek woont, kijkt over het water naar een andere provincie. Aan de ene kant ligt Amstelhoek, een klein dorp dat bij De Ronde Venen en de provincie Utrecht hoort. Aan de overkant ligt Uithoorn, een gemeente in Noord-Holland met ruim dertigduizend inwoners. Een brug verbindt de twee, en in het dagelijks leven lopen ze in elkaar over. In dit stuk vertellen we over beide plaatsen, de rivier ertussen en wat er in de omgeving te zien is.
Waar de Amstel begon
De Amstel is de rivier van Amsterdam, maar de oorsprong ligt hier. Oorspronkelijk begon de Amstel bij de samenvloeiing van de Drecht en de Kromme Mijdrecht, iets ten zuidwesten van Uithoorn. Vandaar stroomde het water naar het noorden, via Ouderkerk aan de Amstel naar de stad.
In 1825 werd het Amstel-Drechtkanaal aangelegd. Daardoor is het stuk tussen Uithoorn en Ouderkerk aan de Amstel onderdeel van dat kanaal geworden. Het water tussen Uithoorn en Amstelhoek is formeel dus het Amstel-Drechtkanaal, al spreken de meeste mensen gewoon over de Amstel. Vanaf Ouderkerk, waar de Bullewijk uitmondt, heet het water officieel weer Amstel, tot het in Amsterdam bij het Muntplein eindigt.
Uithoorn
De naam Uithoorn verwijst naar een uithoek van de proosdij van Sint Jan in Utrecht. Het gebied lag aan de rand van het land van het Utrechtse kapittel, dat ook een groot deel van De Ronde Venen bezat. De nederzetting ontstond rond het rechthuis. Een kilometer ten noorden lag Thamen, dat in die tijd zelfs groter was. In 1812 werden Thamen en Uithoorn samengevoegd. Na wat heen en weer met de bestuurlijke indeling hoorde Thamen vanaf 1820 definitief bij Uithoorn.
Vanaf ongeveer 1600 nam de turfwinning rond Uithoorn sterk toe, en daardoor ontstonden grote veenplassen. De Legmeerplassen werden aan het eind van de negentiende eeuw drooggelegd en veranderden in polders. In 1672, tijdens de Franse inval, kwam Uithoorn aan de frontlinie te liggen. De straatnaam Schans herinnert daar nog aan.
Tot de gemeente Uithoorn horen ook het dorp De Kwakel en de buurtschap De Banken. De Kwakel, vroeger Quackel genoemd, ligt tussen Uithoorn, Kudelstaart en Aalsmeer en is een tuinbouwdorp. De eerste tuinders vestigden zich er in 1913, en in 1927 verscheen de eerste kas. In 1973 werd het land tussen het fort en de Drecht opnieuw verkaveld, wat de tuinbouw ten goede kwam.
Amstelhoek
Amstelhoek is klein. Het dorp telt ongeveer duizend inwoners, en tot de kern wordt ook de buurtschap Mennonietenbuurt gerekend. Het ligt in het noordwesten van De Ronde Venen, aan het Amstel-Drechtkanaal, recht tegenover Uithoorn.
Het opvallendste gebouw is de Kruiskerk uit 1926, ontworpen door B.W. Plooij in de stijl van de Amsterdamse School. De kerk wordt niet meer als kerk gebruikt, maar is een monument.
De Prinses Irenebrug
Tussen Uithoorn en Amstelhoek ligt de Prinses Irenebrug over de rivier. De brug werd in 1939 in gebruik genomen. Voor de inwoners van Amstelhoek is dit de kortste weg naar de overkant.
Sinds mei 2014 heeft de N201 ten noorden van Uithoorn en Amstelhoek een aquaduct. De doorgaande weg gaat daar onder het water door, zodat het verkeer en de scheepvaart elkaar niet meer hinderen.
Forten rond Uithoorn
Rond Uithoorn lagen meerdere forten van de Stelling van Amsterdam, de verdedigingsring rond de hoofdstad die tegenwoordig werelderfgoed is. Een aantal ervan ligt op fietsafstand.
Het Fort bij Uithoorn ligt in Amstelhoek en is zichtbaar vanaf de N196. Er lagen eerst aarden wallen, in 1887 kwam er een besluit voor een fort, en tussen 1909 en 1911 werden de bomvrije gebouwen gebouwd. In 1917 kwam er een eenheid voor luchtafweer bij. Het fort is eigendom van Staatsbosbeheer en wordt gebruikt voor evenementen en opslag.
Fort aan de Drecht ligt in de Uithoornse polder, voor de liniedijk. De bouw begon in 1884 en in 1911 was het fort klaar. Sinds 1978 is het eigendom van de gemeente Uithoorn. Het is een provinciaal monument en wordt gebruikt als verzamelgebouw, met onder meer ruimte voor exposities en verenigingen. In de keelkazemat, het gebouw aan de achterkant van het fort, is een kleine tentoonstelling te zien.
Bij De Kwakel ligt nog een vierde fort, het Fort bij De Kwakel. Het werd vanaf 1890 gebouwd, was in 1906 klaar en werd vanaf 1959 niet meer gebruikt.
Fort Waver-Amstel ligt een paar kilometer ten noordoosten van Uithoorn, bij Nessersluis, waar de Oude Waver en de Amstel samenkomen. Het fort ligt in de polder Groot-Mijdrecht en is het enige hoge punt in een verder volkomen vlak landschap. Het is eigendom van Natuurmonumenten.
Niet elk fort is vrij toegankelijk. Kijk voor een bezoek bij de eigenaar of er open dagen of activiteiten zijn. Meer over de Stelling leest u in Forten van de Stelling van Amsterdam in de regio.
Met de tram naar Amstelveen
Uithoorn is sinds een paar jaar ook met de tram bereikbaar. Op 21 juli 2024 werd de Amsteltram doorgetrokken van Amstelveen Westwijk naar Uithoorn Centrum. De aanleg begon in 2021 en volgt de route van de oude spoorlijn. Voor inwoners van Amstelhoek en de rest van De Ronde Venen betekent dat een extra mogelijkheid om met het openbaar vervoer richting Amstelveen en verder te reizen. Kijk voor actuele tijden en haltes in de reisplanner.
Wandelen en fietsen langs de Amstel
Vanuit Uithoorn kunt u het water naar het noorden volgen, richting Ouderkerk aan de Amstel en Amsterdam. Vanuit Amstelhoek kunt u ook de andere kant op, De Ronde Venen in, langs de Kromme Mijdrecht naar De Hoef of via de polder Groot-Mijdrecht richting Fort Waver-Amstel.
Een paar dingen om op te letten:
- Langs het water waait het vaak flink. Kies uw route zo dat u op de terugweg de wind mee heeft.
- Op mooie dagen zijn de dijkwegen druk met fietsers, wielrenners en auto's. Houd rekening met elkaar.
- Niet elke brug is voor fietsers. Kijk vooraf op de kaart waar u kunt oversteken.
Twee provincies, een dagelijks leven
Voor wie in Amstelhoek woont, is de provinciegrens in het dagelijks leven nauwelijks merkbaar. Uithoorn ligt aan de overkant van de brug, terwijl de gemeentelijke zaken in Mijdrecht worden geregeld. Voor bezoekers is het vooral een leuk weetje: op de brug stapt u van Utrecht naar Noord-Holland. Ook aan de postcode ziet u het verschil niet direct. Amstelhoek heeft postcode 1427, een nummer dat eerder bij Noord-Holland lijkt te horen, maar het netnummer is 0297, hetzelfde als in Mijdrecht en Wilnis. Bij het boeken van een rit of het invullen van een adres is het daarom handig om de plaatsnaam er altijd bij te zetten.
Voor de kaart en de afstanden maakt het wel uit. Uithoorn ligt aan de westkant van De Ronde Venen, op de route van de N201 richting Aalsmeer en Hoofddorp. Daardoor ligt Schiphol vanuit Uithoorn en Amstelhoek relatief dichtbij.
Vanuit Uithoorn of Amstelhoek op reis
Taxi de Gouden Venen rijdt ook vanuit en naar Uithoorn en Amstelhoek. Voor die plaatsen gelden vaste prijzen naar Schiphol, Amsterdam Centrum en Utrecht. Een rit naar Schiphol kost voor een tot vier personen 50 euro, het laagste bedrag op onze tarievenlijst. Naar Amsterdam Centrum is dat 70 euro en naar Utrecht Centrum of het UMC 80 euro. Voor vijf tot acht personen is het 75 euro naar Schiphol, 95 euro naar Amsterdam Centrum en 115 euro naar Utrecht. Alle bedragen staan op de pagina tarieven. Boeken kan dag en nacht via de website, WhatsApp of op +31 6 17 10 10 36. De chauffeur belt u altijd even om de rit te bevestigen, en pas dan staat hij vast.